Nieuws archief
Wat is open source software?
Software waarvan de broncode vrij beschikbaar is. In het licentiemodel is het intellectueel eigendom en het (her)gebruik van de software en bijbehorende broncode zo geregeld dat elke licentienemer de broncode mag inzien, gebruiken, verbeteren, aanvullen en distribueren. Door het toenemende gebruik van internet heeft open source software de laatste jaren een grote ontwikkeling meegemaakt. Vele programmeurs, verspreid over de hele wereld ontwikkelen mee, waardoor open source software in korte tijd is uitgegroeid tot robuuste, volwassen, gebruiksvriendelijke programmatuur.
Een open source licentie dwingt af dat de broncode van het product, en soms ook de aanpassingen daarop, vrij beschikbaar moet zijn. In de Open Source Initiative voorwaarden staat beschreven waaraan een licentie moet voldoen, om open source genoemd te kunnen worden.
De vrijheid om software aan te kunnen passen heeft ertoe geleid dat een grote groep belanghebbenden over de hele wereld, de community, samenwerkt om de software te verbeteren of uit te breiden, zonder dat eigendomskwesties deze samenwerking in de weg zitten.
Deze nieuwe vorm van samenwerking, waarbij personen uit verschillende organisatie en landen samen ontwikkelen aan software, wordt de open source ontwikkelmethode genoemd.
Een belangrijke reden om een open source oplossing te gebruiken, is dat iedere gebruiker profiteert van de snelle en innovatie aanpassingen die het gevolg zijn van deze ontwikkelmethode. Ook als men zelf niet als ontwikkelaar bijdraagt.
Wat zijn open standaarden?
Open standaarden zijn bestandsformaten die door iedereen gehanteerd kunnen en mogen worden. Gesloten standaarden (zoals .doc, .xls of .ai) zijn leveranciersgebonden en vallen onder het intellectuele eigendom van de leverancier. Formeel gezien moet u een licentie hebben om deze (vaak zeer gangbare) bestandsformaten te mogen gebruiken.
Open standaarden voldoen aan de volgende eisen:
- De standaard is goedgekeurd en wordt gehandhaafd door een not-for-profit organisatie. De ontwikkeling gebeurt via een open besluitvormingsprocedure, toegankelijk voor alle belanghebbende partijen. Dit is wereldwijd goed geregeld.
- De specificaties moeten voor iedereen beschikbaar en te gebruiken zijn, kosteloos of tegen een nominale prijs.
- Het intellectuele eigendom is ter beschikking gesteld op een royalty-vrije basis.
- Er zijn geen beperkingen voor het gebruik van de standaard.
SpamAssassin – spamfilter
Spamfilter SpamAssassin is op it moment één van de beste spamfilters in de markt.
Nagios – monitoringsysteem voor servers
Met Nagios kunt u problemen aan uw infrastructuur signaleren en verhelpen, voordat ze uw kritische zorgprocessen verstoren.
Wat is de community?
De community is de groep gebruikers en ontwikkelaars die met een open source applicatie werkt. Ontwikkelingen in de community komen ten goede aan iedereen in de community.
Uitleg plaatje:
in de community wordt enorm veel ontwikkeld (chaos). Er zijn organisaties die de ontwikkelingen in de community in de gaten houden en de ‘goede dingen’ meenemen in de software (georganiseerde chaos). Voor veel eindgebruikers is het interessanter om een product te hebben met goede diensten eromheen. Daarom leveren (vaak dezelfde) organisaties ook zaken als beheer, regelmatige updates en ondersteuning aan eindgebruikers. De producten die zij ’servicen’ zijn de open source producten. De software is nog steeds vrij verkrijgbaar, de dienstverlening niet.
UMC Groningen implementeert IHE XDS profiel voor uitwisselen patiëntgegevens
Het Universitair Medisch Centrum (UMC) Groningen gaat als eerste UMC het IHE XDS profiel implementeren voor het uitwisselen van patiëntgegevens.
UMC Groningen gaat het IHE profiel in eerste instantie inzetten voor haar Thoraxcentrum waar verschillende cardiologische diensten voor de regio worden aangeboden. Drie grote algemene ziekenhuizen zullen worden aangesloten, namelijk het Martini Ziekenhuis in Groningen, Ziekenhuis Nij Smellinge in Drachten en het Scheper Ziekenhuis in Emmen.
Integrating the Healthcare Enterprise (IHE) stelt praktische oplossingen voor workflow en systeemintegratie beschikbaar op basis van profielen, die als het ware bouwstenen bevatten voor geïntegreerde oplossingen waarbij interoperabiliteit tussen verschillende deelsystemen gegarandeerd wordt.
Wat betreft het delen van beelden tussen de ziekenhuizen, wordt gewerkt volgens het Cross Enterprise Document Sharing (XDS) profiel, dat is gebaseerd op wereldwijd geaccepteerde standaarden zoals DICOM voor medische beelden en HL7 voor medische berichten.
Het uitwisselen van cardiologische patiëntgegevens met de drie hierboven genoemde ziekenhuizen is de eerste stap in de uitrol van IHE binnen het UMCG. Op korte termijn wil het UMCG de tweede fase starten, waarin het aantal aangesloten ziekenhuizen tot circa tien wordt uitgebreid. Daarna zullen ook andere afdelingen worden aangesloten.
Lees het hele bericht op ICTzorg.
Heemskerk wil praten met ‘closed’ leveranciers
Staatssecretaris Frank Heemskerk (Economische Zaken) ‘herkent zich niet in de kritiek van de drie directeuren’ van Unit4Agresso, Afas en Exact. Volgens de ceo’s zorgen de acties van Nederland Open in Verbinding (NOiV) ervoor dat ‘het Nederlandse potentieel aan softwareproductie een kopje kleiner wordt gemaakt.’ De staatssecretaris wil met deze Nederlandse leveranciers van ‘gesloten’ bedrijfssoftware overleggen over de manier waarop zij het beste het regeringsbeleid op het gebied van open source software en open standaarden kunnen ondersteunen.
Glendale Adventist Medical Center
Het Glendale Adventist Medical Center in Caifornie heeft samen met Linux leveranciers IBM en Novell en netwerkleverancier NoMachine, een manier gevonden om Linux een plek te geven in het ziekbed van patiënten. In de nieuwe West Toren van het Glendale Adventist hebben patiënten vanuit hun eigen kamer toegang tot de buitenwereld via, op Linux gebaseerde thin clients.
Open Source: ‘Prijs/kwaliteit-verhouding én principes belangrijk’
In Gouda is het ‘hoofdkantoor’ van het Shared Service Center ICT (SSC-I) gevestigd. De circa 700 medewerkers van dit uitvoeringsorgaan moeten ervoor zorgen dat de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) continu de beschikking heeft over functionele, effectieve en gebruiksvriendelijke ICT-toepassingen. Voor de ontwikkeling van die toepassingen wordt steeds vaker gebruik gemaakt van open source software. “Dat heeft voornamelijk te maken met de prijs/kwaliteit-verhouding én met principes”, aldus Edward Bloembergen, directeur Externe Betrekkingen en Ontwikkeling binnen het SSC-I.
Lees het volledige bericht op: NOiV.nl
Vraag en Antwoord over open standaarden en open source software
Moet ik open source software aanbesteden of kan ik het gewoon downloaden?’, ‘Mijn organisatie wil een implementatiestrategie opstellen, kan NOiV helpen?’, ‘Als ik open source software gebruik moet ik dan ook een bijdrage leveren aan de community?’. Het zijn een paar van de vragen die voorbijkomen in de nieuwe rubriek ‘Vraag en Antwoord‘. De afgelopen maanden heeft programmabureau NOiV ruim 350 uiteenlopende vragen beantwoord en op basis daarvan is de eerste versie van de nieuwe rubriek opgesteld, met daarin de meest gestelde vragen en antwoorden.
Vooralsnog zijn er negen subcategorieën aangemaakt (open standaarden; open source software; implementatiestrategie; NUP; aanbesteden; architectuurprincipes; open sourcen; communityvorming; en informatie aanvraag), en dat aantal kan in de loop der tijd nog worden uitgebreid. Ter zake doende vragen die nog niet zijn gesteld, zijn welkom op het mailadres info@noiv.nl of via het (helpdesk-)telefoonnummer 070 88 961 37.
St. Antonius Ziekenhuis en OSS/OS – Deel 2
November vorig jaar maakte het St. Antonius Ziekenhuis in Utrecht/Nieuwegein bekend dat het 2800 desktops en alle backendsystemen over gaat zetten op open source software. Die stap is minder vreemd dan wordt gedacht, want al sinds eind jaren ‘90 is de IT-afdeling van het ziekenhuis vertrouwd met open source software, en sindsdien wordt het op verschillende plaatsen binnen de instelling ook daadwerkelijk ingezet. In een serie van (vier) verhalen wordt gekeken hoe het ziekenhuis in aanraking kwam met open source software, welke stappen tot nu toe zijn gemaakt, waar de problemen en valkuilen zitten en wat de toekomstplannen zijn. In deel 2 wordt teruggekeken op de periode 2008 – 2009, een periode waarin onder meer werd besloten om de stap naar OpenOffice.org te maken.
De keus van het St. Antonius Ziekenhuis voor open source software kreeg voor het eerst goed vorm op het moment de IT-afdeling van het ziekenhuis eind jaren ‘90 een oplossing zocht voor de toenemende digitalisering. Tot dan toe was een aantal afdelingen binnen het ziekenhuis zelf bezig met vormen van digitalisering en werd er nog gewerkt met verouderde terminals. In de plannen van de IT-afdeling stond voorop dat in een nieuwe situatie webtechnologie, zoals intranet en internet, een belangrijke plaats moest krijgen. “Omdat we geen écht positieve reacties kregen op ons verzoek met betrekking tot het leveren van internet en intranet, zijn we zelf aan de slag gegaan en daarin hebben open standaarden en open source software een voorname rol gespeeld”, zo zegt Gerrit Krediet, sinds 1997 verbonden aan het St. Antonius Ziekenhuis in de functie van Hoofd ICT. “Dat had vooral te maken met een programmeur die aangesteld werd, en die een grote belangstelling had voor alles wat te maken had met ‘open’. Mede door hem konden we relatief snel beschikken over diverse vormen van webtechnologie, en konden we bovendien een eigen open source elektronisch patiëntendossier (EPD) in gebruiknemen.”
‘Gesloten markt’
Als Hoofd ICT beseft Gerrit Krediet maar al te goed dat het Antonius met de keus voor ‘open’ een uitzonderingspositie inneemt. Over het algemeen is de zorgsector een gesloten markt, waarin een paar leveranciers het voor het zeggen hebben. “De paar leveranciers hebben allemaal een stukkie van de taart, en willen dat maar al te graag behouden. In dat proces zijn ‘open’ en standaardisatie niet echt gangbare thema’s. Zo zou je mogen verwachten dat er een bepaalde vorm van standaardisatie zit in ziekenhuisinformatiesystemen, maar niets is minder waar. In Nederland bestaan er geen afspraken omtrent data van ziekenhuisinformatiesystemen, en dat merk je bijvoorbeeld als je gaat verhuizen. Betrekkelijk eenvoudige informatie is nog wel digitaal uit te wisselen, maar probeer dat maar eens met je volledige zorgdossier. Ja, als uitgeprint bestand kan het, maar niet op een digitale manier. Iedereen digitaliseert op zijn eigen manier, en liefst ook nog met eigen systemen en eigen applicaties. Een goed voorbeeld: recent heb ik de IT-architectuur van zes ziekenhuizen bekeken, en daaruit bleek onder meer dat er 200 verschillende applicaties worden gebruikt. Vaak met vrijwel een identieke functie. Het blijft een raar verschijnsel”, aldus Krediet.
Naast een e-mailtoepassing behoort het gebruik van kantoorsoftware tot het basissysteem dat binnen het Antonius wordt gebruikt. Wat betreft de kantoorsoftware werd in de zomer van 2008 de keus gemaakt voor OpenOffice.org, een veelgebruikt open source pakket. Die keus kwam niet uit de lucht vallen, zo laat Gerrit Krediet weten. “We waren al bekend met OpenOffice.org, en een aantal medewerkers binnen de IT-afdeling gebruikte het pakket al langer.” Reden om te kiezen voor OpenOffice.org lag in het feit dat, als gevolg van de verregaande digitalisering, het aantal licenties binnen korte tijd snel opliep. “Op een gegeven moment hadden we 2800 werkplekken, terwijl we licenties in huis hadden voor 1700 plekken. Dat betekende dat we 1100 licenties aan zouden moeten schaffen. Dat alleen al zou ons een bedrag van 500.000 euro gaan kosten, daarbij wetende dat het aantal licenties de komende jaren alleen maar fors zal toenemen. We gaan mobiel werken, het eigen EPD wordt mobiel beschikbaar, et cetera. Uiteindelijk zal iedere medewerker van het Antonius digitaal bezig en bereikbaar zijn. Dan heb je het over circa 5100 medewerkers.”
Alternatief
In het kader van de aanschaf van nieuwe licenties is door het Antonius met een schuine blik gekeken naar de verschillende Academische Ziekenhuizen, aldus Krediet. “Zij gebruiken vrijwel allemaal closed source software en betalen niets, of vrijwel niets, voor licenties. Dat komt omdat ze gebruikmaken van universitaire licenties. Wij hebben nog aangevoerd dat ook wij onderwijs geven, maar we kwamen niet in aanmerking voor een ‘academische titel’. Dat heeft ertoe geleid dat we richting OpenOffice.org zijn gegaan, ook al omdat het upgraden van een Windows-besturingssysteem geen optie is. Je bent in dat geval verplicht om eens in de zoveel tijd alle software opnieuw aan te schaffen. Dat kan aardig in de papieren lopen. Reken maar uit: 3000 werkplekken, waarbij een compleet ingerichte computer ongeveer gelijk staat aan een bedrag van 1300 euro. Althans, als je alle software (zoals kantoorsoftware, anti-virusprogramma, fotobewerkingsprogramma) op de legale manier aanschaft en gebruikmaakt van ‘witte licenties’. En dan is de korting er al vanaf.” Toch was het besparen op licenties voor Antonius uiteindelijk niet de belangrijkste reden om te kiezen voor OpenOffice.org. “We wilden een alternatief blijven hebben en vooral niet het idee hebben dat we klem kwamen te zitten tussen de verschillende leveranciers. En dat gevoel was er juist wél.”
Een keus voor een ander softwarepakket, in dit geval OpenOffice.org, betekent niet dat je gelijk over kunt schakelen. Daar was Gerrit Krediet zich halverwege vorig jaar terdege van bewust. “Omdat we een bedrijf zijn dat je niet even een maandje dicht kunt gooien, moeten alle veranderingen on the fly gebeuren.” Voor het Antonius hield dat in dat er gekozen werd voor een situatie waarin twee systemen naast elkaar draaiden. “Het migreren naar nieuwe pakketten, en (uiteindelijk) nieuwe systemen, betekent ook dat er veel getest en uitgezocht moet worden. Dat heeft mij wel enigszins verrast. Ik was er namelijk vanuit gegaan dat gemeenten bijvoorbeeld al eenzelfde proces doorlopen hadden, maar dat bleek in de praktijk enorm tegen te vallen. Bij dat uitzoeken hebben we met name gekeken tot hoever we konden gaan met het vervangen van bestaande software. Een extra lastigheid daarbij was dat we in de tussentijd ook nog te maken kregen met een fusieproces (op 31 maart van dit jaar zijn het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein en Mesos Medisch Centrum in Utrecht gefuseerd, waarbij de naam van eerstgenoemd ziekenhuis gekozen is als officiële naam – FdJ).”
Teach the teacher-principe
Op de vraag waarom gekozen is voor OpenOffice.org, en niet voor een pakket als bijvoorbeeld AbiWord (een ander open source kantoorpakket – FdJ), geeft Gerrit Krediet het antwoord dat gekozen is voor het meest bekende open source kantoorpakket. “Met de keus voor ‘open’ ga je een stuk van de weg af. Je kunt er voor kiezen om een klein stuk van de weg af te gaan, of een heel eind van de weg. Wij hebben gekozen voor de eerste optie, ook omdat in onze ogen de support bij OpenOffice.org beter en professioneler is geregeld dan bij bijvoorbeeld een pakket als AbiWord. Uiteindelijk heb ik de keuzes gemaakt, en ik besef mij maar al te goed dat dát vrij arbitrair is”, aldus Krediet, die zich de afgelopen maanden met zijn IT-afdeling met name heeft beziggehouden met het werk onder de motorkap. “Nu zijn we in het stadium aanbeland dat we kunnen beginnen met het inrichten van de helpdesk, het verzamelen van tips & tricks en het opleiden van onze mensen. Dat laatste gebeurt volgens het teach the teacher-principe, zodat in relatief korte tijd een groot aantal mensen bekend raakt met OpenOffice.org. Daarnaast zijn we de Open Academy aan het opstarten.”
Nadat recent de vlag is gehesen voor het ‘open’ project binnen Antonius (“De Raad van Bestuur van Antonius gaat als een van de eersten over. Zij zijn razend enthousiast, en het laat ook zien dat dit proces vanuit de top volledig wordt gesteund”), wordt binnenkort begonnen met de verschillende uitrolfases. “Er zullen verschillende processen naast elkaar lopen. Daarbij gaat het onder meer om een uitrol met alleen OpenOffice.org, maar er zal ook een uitrol plaatsvinden waarbij het open source besturingssysteem Ubuntu is betrokken. Wat ik je in ieder geval niet ga zeggen is wanneer het gehele proces is afgerond. Laat ik zeggen dat het naar alle waarschijnlijkheid een aantal jaren gaat duren voordat alle werkplekken, waar mogelijk, voorzien zijn van een ‘open’ systeem met ‘open’ programma’s. Want dat is uiteindelijk wel ons doel. Open tenzij…”
In de volgende bijdrage wordt specifiek ingegaan op de jaren 2009 – 2010, waarin het St. Antonius Ziekenhuis besloot de stap te maken naar het open source besturingssysteem Ubuntu.
Tekst: frits.jong@noiv.nl (Frits de Jong – NOiV)