ZORGOPEN - informatieplatform over Open Source in de zorg

November vorig jaar maakte het St. Antonius Ziekenhuis in Utrecht/Nieuwegein bekend dat het 2800 desktops en alle backendsystemen over gaat zetten op open source software. Die stap is minder vreemd dan wordt gedacht, want al sinds eind jaren ‘90 is de IT-afdeling van het ziekenhuis vertrouwd met open source software, en sindsdien wordt het op verschillende plaatsen binnen de instelling ingezet. In een serie van (vier) verhalen wordt gekeken hoe het ziekenhuis in aanraking kwam met open source software, welke stappen tot nu toe zijn gemaakt, waar de problemen en valkuilen zitten en wat de toekomstplannen zijn. In deel 3 wordt specifiek ingegaan op de beslissing van het St. Antonius Ziekenhuis om de stap te maken naar het open source besturingssysteem Ubuntu.

Lees het verhaal op NOiV.nl

November vorig jaar maakte het St. Antonius Ziekenhuis in Utrecht/Nieuwegein bekend dat het 2800 desktops en alle backendsystemen over gaat zetten op open source software. Die stap is minder vreemd dan wordt gedacht, want al sinds eind jaren ‘90 is de IT-afdeling van het ziekenhuis vertrouwd met open source software, en sindsdien wordt het op verschillende plaatsen binnen de instelling ook daadwerkelijk ingezet. In een serie van (vier) verhalen wordt gekeken hoe het ziekenhuis in aanraking kwam met open source software, welke stappen tot nu toe zijn gemaakt, waar de problemen en valkuilen zitten en wat de toekomstplannen zijn. In deel 2 wordt teruggekeken op de periode 2008 – 2009, een periode waarin onder meer werd besloten om de stap naar OpenOffice.org te maken.

De keus van het St. Antonius Ziekenhuis voor open source software kreeg voor het eerst goed vorm op het moment de IT-afdeling van het ziekenhuis eind jaren ‘90 een oplossing zocht voor de toenemende digitalisering. Tot dan toe was een aantal afdelingen binnen het ziekenhuis zelf bezig met vormen van digitalisering en werd er nog gewerkt met verouderde terminals. In de plannen van de IT-afdeling stond voorop dat in een nieuwe situatie webtechnologie, zoals intranet en internet, een belangrijke plaats moest krijgen. “Omdat we geen écht positieve reacties kregen op ons verzoek met betrekking tot het leveren van internet en intranet, zijn we zelf aan de slag gegaan en daarin hebben open standaarden en open source software een voorname rol gespeeld”, zo zegt Gerrit Krediet, sinds 1997 verbonden aan het St. Antonius Ziekenhuis in de functie van Hoofd ICT. “Dat had vooral te maken met een programmeur die aangesteld werd, en die een grote belangstelling had voor alles wat te maken had met ‘open’. Mede door hem konden we relatief snel beschikken over diverse vormen van webtechnologie, en konden we bovendien een eigen open source elektronisch patiëntendossier (EPD) in gebruiknemen.”

‘Gesloten markt’
Als Hoofd ICT beseft Gerrit Krediet maar al te goed dat het Antonius met de keus voor ‘open’ een uitzonderingspositie inneemt. Over het algemeen is de zorgsector een gesloten markt, waarin een paar leveranciers het voor het zeggen hebben. “De paar leveranciers hebben allemaal een stukkie van de taart, en willen dat maar al te graag behouden. In dat proces zijn ‘open’ en standaardisatie niet echt gangbare thema’s. Zo zou je mogen verwachten dat er een bepaalde vorm van standaardisatie zit in ziekenhuisinformatiesystemen, maar niets is minder waar. In Nederland bestaan er geen afspraken omtrent data van ziekenhuisinformatiesystemen, en dat merk je bijvoorbeeld als je gaat verhuizen. Betrekkelijk eenvoudige informatie is nog wel digitaal uit te wisselen, maar probeer dat maar eens met je volledige zorgdossier. Ja, als uitgeprint bestand kan het, maar niet op een digitale manier. Iedereen digitaliseert op zijn eigen manier, en liefst ook nog met eigen systemen en eigen applicaties. Een goed voorbeeld: recent heb ik de IT-architectuur van zes ziekenhuizen bekeken, en daaruit bleek onder meer dat er 200 verschillende applicaties worden gebruikt. Vaak met vrijwel een identieke functie. Het blijft een raar verschijnsel”, aldus Krediet.

Naast een e-mailtoepassing behoort het gebruik van kantoorsoftware tot het basissysteem dat binnen het Antonius wordt gebruikt. Wat betreft de kantoorsoftware werd in de zomer van 2008 de keus gemaakt voor OpenOffice.org, een veelgebruikt open source pakket. Die keus kwam niet uit de lucht vallen, zo laat Gerrit Krediet weten. “We waren al bekend met OpenOffice.org, en een aantal medewerkers binnen de IT-afdeling gebruikte het pakket al langer.” Reden om te kiezen voor OpenOffice.org lag in het feit dat, als gevolg van de verregaande digitalisering, het aantal licenties binnen korte tijd snel opliep. “Op een gegeven moment hadden we 2800 werkplekken, terwijl we licenties in huis hadden voor 1700 plekken. Dat betekende dat we 1100 licenties aan zouden moeten schaffen. Dat alleen al zou ons een bedrag van 500.000 euro gaan kosten, daarbij wetende dat het aantal licenties de komende jaren alleen maar fors zal toenemen. We gaan mobiel werken, het eigen EPD wordt mobiel beschikbaar, et cetera. Uiteindelijk zal iedere medewerker van het Antonius digitaal bezig en bereikbaar zijn. Dan heb je het over circa 5100 medewerkers.”

Alternatief
In het kader van de aanschaf van nieuwe licenties is door het Antonius met een schuine blik gekeken naar de verschillende Academische Ziekenhuizen, aldus Krediet. “Zij gebruiken vrijwel allemaal closed source software en betalen niets, of vrijwel niets, voor licenties. Dat komt omdat ze gebruikmaken van universitaire licenties. Wij hebben nog aangevoerd dat ook wij onderwijs geven, maar we kwamen niet in aanmerking voor een ‘academische titel’. Dat heeft ertoe geleid dat we richting OpenOffice.org zijn gegaan, ook al omdat het upgraden van een Windows-besturingssysteem geen optie is. Je bent in dat geval verplicht om eens in de zoveel tijd alle software opnieuw aan te schaffen. Dat kan aardig in de papieren lopen. Reken maar uit: 3000 werkplekken, waarbij een compleet ingerichte computer ongeveer gelijk staat aan een bedrag van 1300 euro. Althans, als je alle software (zoals kantoorsoftware, anti-virusprogramma, fotobewerkingsprogramma) op de legale manier aanschaft en gebruikmaakt van ‘witte licenties’. En dan is de korting er al vanaf.” Toch was het besparen op licenties voor Antonius uiteindelijk niet de belangrijkste reden om te kiezen voor OpenOffice.org. “We wilden een alternatief blijven hebben en vooral niet het idee hebben dat we klem kwamen te zitten tussen de verschillende leveranciers. En dat gevoel was er juist wél.”

Een keus voor een ander softwarepakket, in dit geval OpenOffice.org, betekent niet dat je gelijk over kunt schakelen. Daar was Gerrit Krediet zich halverwege vorig jaar terdege van bewust. “Omdat we een bedrijf zijn dat je niet even een maandje dicht kunt gooien, moeten alle veranderingen on the fly gebeuren.” Voor het Antonius hield dat in dat er gekozen werd voor een situatie waarin twee systemen naast elkaar draaiden. “Het migreren naar nieuwe pakketten, en (uiteindelijk) nieuwe systemen, betekent ook dat er veel getest en uitgezocht moet worden. Dat heeft mij wel enigszins verrast. Ik was er namelijk vanuit gegaan dat gemeenten bijvoorbeeld al eenzelfde proces doorlopen hadden, maar dat bleek in de praktijk enorm tegen te vallen. Bij dat uitzoeken hebben we met name gekeken tot hoever we konden gaan met het vervangen van bestaande software. Een extra lastigheid daarbij was dat we in de tussentijd ook nog te maken kregen met een fusieproces (op 31 maart van dit jaar zijn het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein en Mesos Medisch Centrum in Utrecht gefuseerd, waarbij de naam van eerstgenoemd ziekenhuis gekozen is als officiële naam – FdJ).”

Teach the teacher-principe
Op de vraag waarom gekozen is voor OpenOffice.org, en niet voor een pakket als bijvoorbeeld AbiWord (een ander open source kantoorpakket – FdJ), geeft Gerrit Krediet het antwoord dat gekozen is voor het meest bekende open source kantoorpakket. “Met de keus voor ‘open’ ga je een stuk van de weg af. Je kunt er voor kiezen om een klein stuk van de weg af te gaan, of een heel eind van de weg. Wij hebben gekozen voor de eerste optie, ook omdat in onze ogen de support bij OpenOffice.org beter en professioneler is geregeld dan bij bijvoorbeeld een pakket als AbiWord. Uiteindelijk heb ik de keuzes gemaakt, en ik besef mij maar al te goed dat dát vrij arbitrair is”, aldus Krediet, die zich de afgelopen maanden met zijn IT-afdeling met name heeft beziggehouden met het werk onder de motorkap. “Nu zijn we in het stadium aanbeland dat we kunnen beginnen met het inrichten van de helpdesk, het verzamelen van tips & tricks en het opleiden van onze mensen. Dat laatste gebeurt volgens het teach the teacher-principe, zodat in relatief korte tijd een groot aantal mensen bekend raakt met OpenOffice.org. Daarnaast zijn we de Open Academy aan het opstarten.”

Nadat recent de vlag is gehesen voor het ‘open’ project binnen Antonius (“De Raad van Bestuur van Antonius gaat als een van de eersten over. Zij zijn razend enthousiast, en het laat ook zien dat dit proces vanuit de top volledig wordt gesteund”), wordt binnenkort begonnen met de verschillende uitrolfases. “Er zullen verschillende processen naast elkaar lopen. Daarbij gaat het onder meer om een uitrol met alleen OpenOffice.org, maar er zal ook een uitrol plaatsvinden waarbij het open source besturingssysteem Ubuntu is betrokken. Wat ik je in ieder geval niet ga zeggen is wanneer het gehele proces is afgerond. Laat ik zeggen dat het naar alle waarschijnlijkheid een aantal jaren gaat duren voordat alle werkplekken, waar mogelijk, voorzien zijn van een ‘open’ systeem met ‘open’ programma’s. Want dat is uiteindelijk wel ons doel. Open tenzij…”
In de volgende bijdrage wordt specifiek ingegaan op de jaren 2009 – 2010, waarin het St. Antonius Ziekenhuis besloot de stap te maken naar het open source besturingssysteem Ubuntu.

Tekst: frits.jong@noiv.nl (Frits de Jong – NOiV)

Staatssecretaris Heemskerk stelt open source toepassingen beschikbaar aan andere overheden. Dat maakte hij maandag 15 juni 2009 bekend tijdens een bijeenkomst van de OpenDoc Society.

Met de actie wil Heemskerk andere departementen een handje helpen om tegen geringe kosten snel met open source software aan de slag te gaan. De toepassingen zijn ontwikkeld in opdracht van Economische Zaken (EZ) en worden gebruikt voor o.a. de websites van OCNL, de EVD en diensten-richtlijn.nl. Het gaat om zogenaamde ‘templates’ voor websites. Hergebruik van deze templates maakt overheden minder afhankelijk van vaste software leveranciers. Ook kan hergebruik de overheid miljoenen euro’s per jaar schelen in de kosten. De websites werden ontwikkeld door Rednose. Groter gebruik van open source software is één van de doelen van het Actieplan Nederland Open in Verbinding (NOiV) van Heemskerk.

Voorlopers in de publieke sector
De staatssecretaris wees in zijn speech verder op enkele voorlopers in de publieke sector die het goed doen als het gaat om het gebruik van open standaarden en open source software. Zo maakte het St. Antonius Ziekenhuis onlangs bekend dat het 2800 desktops en alle backendsystemen over gaat zetten op open source software. Verder geeft SocialeKaarten.nl het complete aanbod van zorg, welzijn en wonen voor de burger op één digitale plek. Deze site is gemaakt aan de hand van de 3 O’s: Open standaarden, Open source en Open content. Aan het einde van zijn speech riep Heemskerk de aanwezige leveranciers op om samen met de overheid te werken aan breed gedragen open standaarden.

Bron: Ministerie van Economische Zaken

Erik Gerritsen geeft zijn mening over de initiatiefnemer van ZorgOpen.org, Gerrit Krediet. De voorloper op het gebied van Open Source in de zorg.

http://www.overheidsmanagement.nl/web/Actueel/Weblogs/Erik-Gerritsen-weblog/Erik-Gerritsen-Voorlopers.htm

Gerrit Krediet van Antonius ziekenhuis Nieuwegein spreekt op de tweede voorlopersbijeenkomst van het NOiV.

November vorig jaar maakte het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein/Utrecht bekend dat het 2800 desktops en alle backendsystemen over gaat zetten op open source software. Die stap is minder vreemd dan wordt gedacht, want al sinds eind jaren ‘90 is de IT-afdeling van het ziekenhuis vertrouwd met open source software, en sindsdien wordt het op verschillende plaatsen binnen de instelling ook daadwerkelijk ingezet. In een serie van (vier) verhalen wordt gekeken hoe het ziekenhuis in aanraking kwam met open source software, welke stappen tot nu toe zijn gemaakt, waar de problemen en valkuilen zitten en wat de toekomstplannen zijn. In deel 1 wordt teruggekeken op de periode 1997 – 2002.

Fusie
Op 31 maart van dit jaar zijn het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein en Mesos Medisch Centrum in Utrecht gefuseerd, waarbij de naam van eerstgenoemd ziekenhuis gekozen is als officiële naam. De nieuwe ziekenhuisorganisatie, met ruim 5000 medewerkers, 250 specialisten, 800 bedden en ruim 500.000 polikliniekbezoeken per jaar, heeft zes locaties (Nieuwegein, Utrecht Overvecht, Utrecht Oudenrijn, Utrecht Veldhuizen, polikliniek Utrecht Vleuterweide en polikliniek Houten), terwijl in stadsdeel Leidsche Rijn gebouwd wordt aan een vernieuwend zorgconcept. Een van de ruim 5000 medewerkers is Gerrit Krediet, sinds 1997 verbonden aan het St. Antonius Ziekenhuis in de functie van Hoofd ICT, en daarvoor onder meer werkzaam bij en oprichter van Uzorg (een organisatie met als doel om de communicatie tussen zorgverleners te stimuleren) en als huisarts bij voormalig Gezonheidscentrum Kanaalstraat. “Destijds, in 1997, liep ‘Antonius’ aan de leiband van leveranciers, met name van Hiscom (het huidige iSoft Nederland, in 2004 ontstaan uit een fusie tussen Hiscom en het Britse iSoft, FdJ)”, aldus Gerrit Krediet. “Het ziekenhuis had een kleine IT-afdeling (10 tot 12 man), en een aantal afdelingen binnen het ziekenhuis was zelf bezig met één of andere manier van digitalisering. Er zat weinig lijn in, en overal waren losse netwerkjes. Er werd nog gewerkt met van die domme terminals (VT100), waarvan er destijds nog een paar honderd in gebruik waren. Op IT-gebied hadden we een achterstand, en een van de eerste vragen die ik mij toentertijd heb gesteld was: hoe komen we een slag verder?”.

Doorbraak
In de plannen van Gerrit Krediet heeft steeds vooropgestaan dat hij alleen verder wilde met spullen die webtechnologie gebruikten, zoals intranet en internet. Dat bleek nog niet makkelijk, zo ervoer hij. “Vrij snel na mijn aanstelling ben ik de boer opgegaan met de vraag welke leverancier mij zou kunnen helpen met het leveren van internet en intranet. Alhoewel we het hebben over 1998, werd ik voor gek verklaard. Verschillende mensen hebben gezegd dat het mij niet zou gaan lukken.” Het gebrek aan positieve reacties leidde er toe dat Krediet en zijn IT-afdeling de beslissing namen om zelf dan maar te gaan kijken hoe een en ander gemaakt zou kunnen worden. “Via de rijksuniversiteit werd ik gewezen op een uitstekende programmeur van 50 jaar, en dat was de eerste man die ik heb aangenomen. Het was een échte programmeur, en zat vol van de programmeertaal C, Linux en open databases. Ik had al snel in de gaten dat het bijzonder was wat hij kon. Hij werkte in snel tempo, en een van de eerste dingen die hij bouwde was een weblaag over de toenmalige pakketten. Vervolgens heb ik een internist, chirurg en neuroloog erbij gehaald om mee te kijken en hen gevraagd wat zij van belang vonden. Dat bleek een goede insteek en een doorbraak, en al in 1999 hadden we een en ander aan de praat. Er werd ontwikkeld en direct in productie gezet”.

IntraZIS
De ‘eigen’ computerproducten zorgden voor veel positieve reacties. “Andere internisten en chirurgen kwamen langs, en wilden opeens ook zo’n kastje. Zij zagen in dat je met de inkijkfunctie elkaars correspondentie kon inzien, of gegevens van het laboratorium op kon zoeken waardoor je veel tijd kon besparen. Ze waren enthousiast, en dat heeft er toe geleid dat ik nog twee man heb aangenomen en we gestart zijn met een afdeling software-ontwikkeling.” Voor de oorspronkelijke programmeur was dat onder meer reden om afscheid te nemen van het St. Antonius Ziekenhuis. “Het was echt een man die het liefst in zijn eentje werkte”, zo zegt Gerrit Krediet, die het vertrek aangreep om een begin te maken met het gestructureerd ontwikkelen. Een drietal medisch specialisten, die gebruikmaakten van de inkijkoplossing, zijn doorgegeaan met het meeontwikkelen van de inhoud van de elektronische status. Zij hielden zich onder meer bezig met de vraag waaraan een elektronisch patiëntendossier (EPD) zou moeten voldoen, hoe het er uit zou moeten zien en wat er wel of niet in zou moeten komen. Daaruit is een eerste versie van IntraZIS Status voortgekomen. Toch heeft het nog jaren geduurd voordat we het écht gingen gebruiken. In 2000, bij de uitrol van IntraZIS bij de verschillende maatschappen, kwamen we erachter dat we té ver voor de troepen uitliepen. We constateerden bijvoorbeeld dat het door ons ontwikkelde open source EPD lastig uitbreidbaar was.

Stone-IT
De constatering dat er te ver voor de troepen uitgelopen werd, leidde uiteindelijk tot een volledige rebuild die ook werd aangegrepen om een groot aantal zaken te reorganiseren en te professionaliseren. “Dat was ook de periode dat besloten is dat wij voortaan de productieafdeling waren, en niet meer de functionele afdeling. Dat laatste behoorde voortaan toe aan de gebruikers, zoals de medisch specialisten. In die periode zijn we verder tot de conclusie gekomen dat een keus voor open standaarden en open source software niet alleen over geld gaat. Het gaat óók om kwaliteit. Open source software is wat dat betreft volwassener dan velen denken. Het leuke vind ik vooral het community gebeuren. Ook wij zitten met vragen, en dan biedt in de meeste gevallen een community snel uitkomst. Het komt wel voor dat wij al na tien minuten antwoord hebben op onze vragen”, aldus Krediet, die na de rebuild met name bezig is geweest met volume maken. “Vrijwel alles binnen het ziekenhuis is sindsdien gedigitaliseerd. Zo zijn we begonnen met IntraScoop, een ‘open kijkkastje’ voor (niet radiologie) beelden. De afgelopen jaren is er veel opgebouwd. Vanaf het begin zijn we daarin op afroep basis bijgestaan door Stone-IT.” De eerste vraag die het St. Antonius Ziekenhuis in 2000 aan het toentertijd jonge bedrijf uit Groenekan (gemeente De Bilt) stelde, was of het kon helpen bij het opleiden van IT-personeel met betrekking tot Linux-toepassingen. “We maken nog steeds gebruik van hun diensten, zoals bij de implementatie van RedHat directory services, en komend jaar wanneer we de stap hopen te maken naar de Linux-distributie Ubuntu.”

In de volgende bijdrage wordt specifiek ingegaan op de jaren 2008 – 2009, waarin het St. Antonius Ziekenhuis besloot om de stap te maken naar het open source kantoorpakket OpenOffice.org.

* Gerrit Krediet is een van de sprekers tijdens de tweede NOiV-Voorlopersbijeenkomst, die op donderdag 14 mei gehouden wordt in Maarssen. Doel van de voorlopersbijeenkomsten is het bij elkaar brengen van partijen waardoor kennis en ervaringen op het gebied van open standaarden en open source software worden uitgewisseld.

“Een keus voor open standaarden en open source software gaat niet alleen over geld. Het gaat óók om kwaliteit. Open source software is wat dat betreft volwassener dan velen denken”. Dat zegt Gerrit Krediet, ICT manager van het St. Antonius Ziekenhuis in Utrecht, in een eerste van vier bijdragen waarin wordt gekeken hoe het ziekenhuis in aanraking kwam met open source software, welke stappen tot nu toe zijn gemaakt, waar de problemen en valkuilen zitten en wat de toekomstplannen zijn. In deel 1, dat woensdag zal worden geplaatst op de NOiV-site, wordt teruggekeken op de periode 1997 – 2002.

Wat betreft Gerrit Krediet is het leuke aan een keus voor open standaarden en open source software vooral het community gebeuren. “Ook wij zitten met vragen, en dan biedt in de meeste gevallen een community snel uitkomst. Het komt wel voor dat wij al na tien minuten antwoord hebben op onze vragen”, aldus Krediet, die op donderdag 14 mei een van de sprekers is tijdens de tweede NOiV-Voorlopersbijeenkomst, die in de Glazen Ruimte in Maarssen wordt gehouden. Doel van de voorlopersbijeenkomsten is het bij elkaar brengen van partijen waardoor kennis en ervaringen op het gebied van open standaarden en open source software worden uitgewisseld.

Open source heeft een geitenwollensokken-imago. Ziekenhuizen en andere organisaties hebben de overstap op open source software nog niet gemaakt. Het Antonius Ziekenhuis in Utrecht besloot er echter wel al toe.

Eigenlijk deed het Antonius Ziekenhuis in Utrecht al heel lang aan open source, vertelt ict-manager Gerrit Krediet. Hij is verbaasd dat het zo groot in het nieuws kwam, toen het ziekenhuis besloot om ook de werkstations op open source software te laten draaien.

Lees verder in de computable

Lees ook op ICTzorg.com

Lees dit artikel ook in:
Computable
Automatiseringsgids
ICTZorg

Utrecht, 17 maart 2009 – Vanaf vandaag is informatieplatform www.zorgopen.org online. De site informeert zorg- en ICT-professionals over de mogelijkheden van open source voor de gezondheidszorg. Het doel is om de zorg enthousiast te maken over open source. Op ZorgOpen.org staat zoveel mogelijk relevante kennis over open source, open source software en open standaarden, toegespitst op de gezondheidszorg.

Keiharde business case
Overstappen op open source software kan een zorginstelling veel geld besparen. Een middelgroot ziekenhuis kan de kosten voor de ICT al gauw met een miljoen terugbrengen. Ondanks de keiharde en glasheldere business case – open source is niet alleen goedkoper maar ook vaak beter -  wordt er nog zelden overgestapt in de zorgsector. Een gebrek aan correcte informatie en kennis aldus initiatiefnemer Gerrit Krediet: “Bij gebrek aan collectieve marketing blijft open source achter bij commerciële leveranciers. Wij hebben daarom besloten om zelf de case voor de zorg in de hele breedte inzichtelijk te maken.”

Klaar voor de zorg
Open source begint ongemerkt steeds meer ingeburgerd te raken. Gerrit Krediet: “Steeds meer grote bedrijven gebruiken open source software voor hun ICT en zelfs voor hun eigen producten. Dat is niet voor niets. Wereldwijd werken er veel programmeurs aan de software, waardoor de innovatiesnelheid hoger ligt dan bij gesloten software. Bovendien worden eventuele tekortkomingen veel sneller verholpen.” De laatste jaren is open source software ontwikkeld tot betrouwbare, gebruiksvriendelijke programmatuur, die gebruik maakt van  open standaarden (ook medische standaarden als DICOM of HL7). “Open source software is klaar voor de zorg.”

Besparen op licenties en onderhoud
Wie overstapt op open source software bespaart voor het grootste deel op twee fronten. De licentiekosten nemen met name sterk af. Daarnaast behoeft open source software minder onderhoud. Martijn Smit, directeur ZorgOpen: “Uit ervaring blijkt dat open source software uiterst betrouwbaar en eenvoudig te beheren is. Er is daardoor minder tijd nodig voor onderhoud.”

Overstappen
Het lijkt een kwestie van tijd tot dat ook de zorg voor open source oplossingen kiest. Gerrit Krediet: “Wat wij graag duidelijk willen maken is dat overstappen niet betekent dat je je oude hardware en werkwijzen overboord moet zetten. Met een op Linux gebaseerde Firewall, open source antispam en mail- en groupware kun je behoorlijke winst behalen, in geld en in kwaliteit. De eindgebruiker merkt er weinig van. Hooguit dat er minder problemen zijn. Als het bevalt kunnen instellingen verder evolueren tot volledige open source instellingen.”

Het Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein en Mesos Medisch Centrum in Utrecht willen – voor zover de functionele eisen dat toelaten - met alle desktops en backendsystemen zoveel mogelijk over op open source. 

Mogelijkheden onderzoeken
Samen met Stone-IT wordt voor alle front- en backendsystemen onderzocht wat de mogelijkheden zijn. Daarna is het de bedoeling dat Stone-IT helpt bij de migratie, en dat het de beheerders van Antonius en Mesos theoretisch bijschoolt en on-the-job traint. Het is nadrukkelijk de bedoeling dat Antonius en Mesos hun Linux-netwerken zelf gaan beheren en dat de rol van Stone-IT daarbij binnen een jaar tijd wordt teruggebracht tot het leveren van tweede- of zelfs derdelijnssupport.

Drijfveer
De belangrijkste drijfveer achter het project is volgens ICT-manager Gerrit Krediet de post licentiekosten. Die bedragen voor de in totaal 2800 desktops alleen al zo’n half miljoen euro op jaarbasis. Door de toename van het gebruik van mobiele devices dreigde die post SEnD bij onveranderd beleid SEnD de komende jaren jaarlijks met nog eens zo’n zelfde bedrag (!) toe te nemen. Om die ontwikkeling te doorbreken, startte Krediet het project ‘Antonius Open’, waarvoor hij onlangs groen licht kreeg van de raad van bestuur.

‘Antonius Open’
Het Antonius wil  met dit project ‘Antonius Open’ een ICT-strategie ontwikkelen en uitvoeren om zoveel mogelijk gebruik te maken van open source. De verwachte besparingen op licentiekosten zijn zodanig dat de kosten van migratie en trainingen al voor eind 2009 zijn terugverdiend. Dat is nog voor de afronding van het project. Krediet: “We zijn met open source niet alleen voordeliger uit. Onze ervaring in de backoffice en op de IT-afdeling zelf is dat het allemaal uitstekend werkt. Uitvalpercentages zijn zeer gering, de schaalbaarheid is voortreffelijk, de integratie wordt alleen maar beter. Ja, je bent zelf misschien wat meer bezig met beheer en functionaliteit, maar dat betaalt zich bij onze schaal riant terug door het wegvallen van licentiekosten. Wat je aan licenties betaalt, daarvan zie je niets meer terug. Wat je uitgeeft aan scholing en ervaring van medewerkers, daarvan profiteer je als organisatie nog jarenlang.”

Aan de slag
Stone-IT verwacht voor het onderzoek en de migratie gedurende ten minste zes maanden minimaal drie Linux-specialisten op het project te zetten en rekent daarnaast op een minstens even grote inzet van mensen van de IT-staf van het ziekenhuis zelf. Deze week is begonnen met de training ‘Basisvaardigheden Linux’ voor vijf netwerkbeheerders van Antonius. Vervolgcursussen die op de agenda staan, hebben onder meer betrekking op tools voor het uitrollen van open-sourcesoftware en beheer van de Linux-omgeving. Om alvast een gevoel voor Ubuntu teweeg te brengen, werden een maand geleden tien onder dat besturingssysteem draaiende laptops als ‘kiosk-pc’s’ in de ziekenhuisorganisatie uitgezet. Al met al denkt Krediet aan diensten van Stone-IT niet meer dan anderhalve ton kwijt te zijn. Inzet van eigen IT-staf en operationele belasting van medewerkers in de lijnafdelingen van het ziekenhuis, heeft hij in de businesscase voor Antonius Open niet meegenomen: “Dat zijn dus eigenlijk salariskosten. Die maken we ook als we met Microsoft-producten zouden blijven werken.”

Welke opensourcesoftware?
De keuze voor specifiek open-sourceproducten is nog niet definitief bepaald, maar in eerste instantie wordt gedacht aan Ubuntu voor de desktops en SUSE of RedHat IPA voor de servers, waarop nu nog Microsofts Active Directory draait. ExChange zal waarschijnlijk het veld ruimen voor Zimbra of het onlangs (gedeeltelijk) tot open source verklaarde product Zarafa.

Geen cowboyactie
In plaats van Microsoft Office wordt  waar mogelijk OpenOffice geïmplementeerd. Bij de overstap naar OpenOffice ontstaan in een aantal gevallen problemen met macro’s en Excel-templates die niet zonder meer zijn over te zetten.Voor de opslag van gegevens kijkt Antonius naar opensourcesoftware voor gedistribueerd filemanagement, mogelijk op basis van Glustre. Als open sourceoptie voor documentmanagement staat op dit moment Alfresco bovenaan.  Mede daardoor is nog niet helemaal duidelijk hoeveel van de desktops uiteindelijk op Linux worden overgezet. Krediet: “Het is geen cowboyactie. Per werkplek wordt gekeken wat nodig is en hoe we dat onder Linux brengen. Pas als gebruikers en IT het daarover eens zijn, gaat zo’n werkplek over. We noemen dat het ‘Antonius Oké’-principe.” Als migratiedoel per eind 2009 hanteert Krediet dat dan minstens een kwart van de werkplekken onder Linux moet draaien. In de jaren daaropvolgend zal naar verwachting het overgrote merendeel van de resterende werkplekken volgen.

Beperkende factor
De belangrijkste beperkende factor bij de migratie is waarschijnlijk de ondersteuning van specifieke ‘bedrijfseigen’ applicaties die worden gebruikt. Het belangrijkste is de ondersteuning van het ziekenhuisinformatiesysteem IntraZIS, dat zelf al onder Unix draait. Dat programma zal naar verwachting weinig problemen opleveren daar het in principe via een webbrowser of zo nodig zelfs door middel van een terminalemulatie is te benaderen. Hetzelfde geldt voor het door Antonius in eigen beheer ontwikkelde elektronische patiëntendossier. Maar op allerlei plaatsen worden nog andere specifieke medische applicaties gebruikt, waarvan nog niet geheel duidelijk is of er Linux-versies van bestaan. Als dat niet het geval is, zal worden overwogen om de applicatie via NX of een andere open-sourceterminalserver beschikbaar te maken.

Grootste Ubuntu gebruiker
Martijn Smit van Stone-IT kreeg onlangs een lijst onder ogen met omstreeks honderd applicaties die bij Antonius in gebruik zijn: “Je kunt er gerust van uitgaan dat voor een flink aantal geldt dat ze niet zonder meer zijn over te zetten. Als zo’n applicatie echt nodig is, dan betekent dat voor de betreffende werkplek dat deze onder Windows zal blijven draaien. Jammer, maar geen drama.” Op hoeveel van zulke ‘geen-drama-werkplekken’ Antonius uiteindelijk uitkomt, durft hij niet te schatten. Zelfs als - wat niet aannemelijk lijkt - slechts de helft van Antonius’ pc-park ‘open gaat’, dan nog is het Nieuwegeinse ziekenhuis, in werkplekken geteld, meteen Nederlands grootste Ubuntu-gebruiker.